Blog

Gedenkstenen

Geschreven door ds. Johan Duijster. Gepost in Algemeen Nieuws.

holocaust memorialZondag 29 januari was het Holocaust Memorial Day. Op vele plaatsen in de wereld wordt elk jaar op de laatste zondag van januari de Holocaust herdacht. Dit jaar dus op 29 januari. Niet alleen worden de slachtoffers van de Holocaust tijdens de Tweede Wereldoorlog herdacht, samen met alle slachtoffers, maar ook die van de hedendaagse genocide. Het deed mij denken aan de woorden uit Genesis 50:20. ‘Jullie hadden kwaad tegen mij in de zin, maar God heeft dat ten goede gekeerd, (…)’ Wat daarop volgt zijn belangrijke woorden met het oog op de onbeschrijfelijke uitroeiing van circa zes miljoen joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Na de komma gaat deze tekst als volgt verder: ‘om te bewerken wat er nu gebeurt: dat een groot volk in leven blijft.’

 

In onze tijd is er nog altijd sprake van een vervangingstheologie. Dat wil zeggen, dat geloofd wordt dat de Kerk van Christus in plaats van Israël is gekomen. Deze dwaalleer is al heel oud en vindt haar wortels in de vroege kerk. Twee jaar terug zei de Israëlische premier Netanyahu op het 37e Zionistische Congres dat Hitler niet alleen verantwoordelijk gehouden kan worden voor de Sjoa (het Hebreeuwse woord voor de Holocaust), maar dat er voldoende bewijs is dat Hitler de joden probeerde uit te moorden óók op advies van de grootmufti van Jeruzalem. ‘De Palestijnen’, zei hij, ‘hebben de genocide op joden geïnitieerd.’ Daar moet aan worden toegevoegd, helaas, dat ook de kerk haar handen niet in onschuld kan wassen. De vernietiging van miljoenen joden, de eeuwen door, heeft mede door de vervangingstheologie haar kwalijke en duistere impulsen gekregen.
De theoloog Okke Jager zei het naar aanleiding van het laatste deel van de tekst uit Genesis 50 met een kritisch oog op de vervangingstheologie als volgt: ‘Israël moet in leven blijven, want Christus moet geboren worden. Zo worden al die Israëlieten – wel geen kanonnenvlees, maar – stenen voor het kerkenpad.’ Dat is geen exegese, maar ‘manipulatie van deze tekst’, stelt hij vervolgens (en naar mijn mening) terecht. Om die reden heeft God zijn volk niet in leven gehouden!
Waar we ook het kerkenpad oplopen, het zou goed zijn om bij die uitspraak van ds. Okke Jager stil te staan. Dat zal ons een andere houding geven. Geen opgeheven hoofd. Geen haast om binnen te komen, maar licht gebogen. Deemoedig. Stap voor stap, elke steen van het pad beroerend dat ons voor God brengt.
Het zijn gedenkstenen. Ze brengen ons te binnen dat het bloed van Jezus Christus niet alleen over de kinderen van Israël gekomen is (zie Matteüs 27:25), maar ook over ons. Op tweeërlei wijze: het stelt ons – ook als het om de Sjoa gaat – schuldig voor God. En: het mag ons vrijspreken voor God. Dat tweede treedt echter pas in werking als het eerste oprecht wordt beleden.
ds. Johan Duijster